کنسرت گروه موسیقی همنوازان شیدا از جمله کنسرت های پایانی آبان ماه بود که برگزار شد، پس از برگزاری این کنسرت نقد و بررسی های فراوانی بر کیفیت برگزاری این کنسرت و همچنین موضع گیری های محمدرضا لطفی نسبت به سایر هنرمندان موسیقی صورت گرفت که در این میان می توان به انتقاد میلاد کیایی نوازنده سنتور و مدرس موسیقی اشاره کرد.

  به گزارش مجله موسیقی ملودی میلاد کیایی در گفتگو با خبرنگار مهر مجموع انتقادهای خود نسبت به محمدرضا لطفی ـ سرپرست گروه موسیقی هم‌نوازان شیدا و استاد موسیقی ایرانی ـ را در دو بخش مطرح کرد.

   بخش نخست از این انتقادها مربوط به کیفیت اجرای کنسرت این گروه موسیقی بود و بخش دوم از گفته های کیایی به انتقاد از موضع گیری های سیاسی و آمیخته کردن هنر و سیاست توسط او برمی گشت.

     این نوازنده سنتور در انتقاد به بخش تکنوازی لطفی گفت: زمانی که این نوازنده تار به روی صحنه آمد؛ حدود ده دقیقه کوک کردن سازش به طول انجامید این در حالی است که هر اهل فنی می داند که ساز را باید به احترام وقت مخاطب قبل از روی صحنه آمدن کوک کرد و حال اینکه لطفی پس از کوک ساز متاسفانه قطعاتی را خارج (فالش) اجرا کرد و تا پایان کنسرت هم نتوانست با مخاطب ارتباط برقرار کند و از همین جهت معتقدم که موسیقی که محمدرضا لطفی ارائه داد به معنای واقعی نوعی موسیقی تخدیری وملال آور بود.

«من موسیقیدان موقع بحرانم. چون در مواقع بحران همیشه حضور داشته‌ام. و اکنون نیز احساس می‌کنم که در ایران به حضورم احتیاج است.»
این گفته محمدرضا لطفی، استاد ۶۴ ساله موسیقی، آهنگساز و نوازنده شیرین‌پنجه تار و سه تار و کمانچه است.

محمدرضا لطفی در این گفته مشخص نکرده که منظورش از دوران بحران چیست؟

اما می‌دانیم که او سه شب پیاپی، بیست و پنجم، بیست و ششم و بیست هفتم آذرماه جاری، در حالی به همراه ۳۰ نوازنده و از جمله بانوان نوازنده در سالن میلاد نمایشگاه بین‌المللی تهران روی صحنه خواهد رفت که از دردسرهای ناشی از تلاش برای گرفتن جواز پوستر برای اجرای این کنسرت، سخت تلخکام است.

در جمهوری اسلامی ایران که نمایش ساز، هر سازی، از تلویزیون‌های دولتی ممنوع است به گفته استاد لطفی، «به ریش و سبیل او هم گیر داده‌اند.»

محمدرضا لطفی در نشستی خبری با اشاره به پوستری از خودش گفته‌است: «در کنسرت قبلی من به این پوستری که پشت سر من می‌بینید مجوز انتشار داد نشد. در این دوره نیز مجوز آن همچنان صادر نشده‌است.»

محمدرضا لطفی با این خواهش که دست از ریش و گیس و سبیلش بردارند، یادآور شده که «اگر کار من قابل نقد است باید آن را نقد کنید، نه اینکه به جای نقد به ریش و سبیل و موهای من گیر بدهید. من قبل از انقلاب ریش و سبیلی با همین شکل و شمایل داشتم، و با قیافه‌ام حال می‌کنم، ریش و سبیل من ربطی به دراویش و جریان دیگری ندارد. نمی‌دانم چرا به پوستر من با این شکل و شمایل جواز نمی‌دهند؟»

آقای لطفی پرسیده‌است.

*

جوابش را من نمی‌دانم. اما یکی از دوستداران این استاد تار و یادآور پنجهٔ شیرین فرهنگ شریف، بزرگ‌مرد تاریخ تار ایران، پای یکی از کارهایش این کامنت را گذاشته‌است.

«من هندوستانی هستم. من فارسی کمی می‌توانم حرف بزنم. ببخشید اما، استاد لطفی! شما خیلی قشنگ هستید»

شاید این کامنت از تلخکامی‌های استاد لطفی بکاهد. از تلخکامی استادی که کامش همزمان از شرنگ حمله نیروهای انتظامی جمهوری اسلامی به او و شکستن ساز بی‌مانندش -سازی یادگار آقا حسین قلی- همچنان تلخ تلخ است.

تلخکامی استادی که وطن را بر پرده‌های موسیقی می‌نشاند. اما بیشتر سال‌های پس از انقلاب اسلامی را دور از وطن و زخم‌خورده از کژدم غربت گذرانده‌است. (رادیو فردا)

در دوازدهمین جشن خانه موسیقی در تالار وحدت تهران برای نخستین بار رسما از دوازده بانوی موسیقی ایران تقدیر شد و تندیس دوازدهمین جشن خانه موسیقی به آن‌ها اهدا شد.

    این مراسم شامگاه دیروز چهارشنبه ۲۰ مهرماه با حضور گروهی از اهالی موسیقی ایران برگزار شد و برندگان تندیس زرین خانه موسیقی در دو بخش رقابتی کتاب، آلبوم موسیقی اعلام شدند.

    در این مراسم، از خاطره پروانه، فاخره صبا و قمرالموک وزیری که درگذشته‌اند به صورت نمادین تقدیر شد. خانه موسیقی همچنین از افلیا پرتو، پری زنگنه، سودابه شمس، پروین صالح، شهلا میلانی، نسرین ناصحی، هنگامه اخوان، ارفع اطرائی و پریسا تقدیر کرد.

   خانم پریسا که برای نخستین بار پس انقلاب از او تقدیر و نامی برده می‌شد، در این مراسم حاضر نشده بود.این خواننده و استاد موسیقی و آواز سنتی ایران، پیش‌تر در حاشیه اجرا در قونیه، به مردمک گفته بود: همه سختی‌ها و محرومیت‌ها و انزوا را به جان خریده‌ام که پای آن‌چه به‌اش معتقدم، بایستم و تا این لحظه هم ایستاده‌ام. موسیقی خودم را خارج از ایران اجرا می‌کنم و بعد هم به خانه خودم برگردم؛ در واقع به حصر خانگی خودم برگردم. یعنی من با اراده خودم، خودم را محدود کرده‌ام به فضایی که در خانه برای خودم ساخته‌ام.

    جشن خانه موسیقی از جهت دیگری هم متفاوت بود. دوازدهمین دوره این جشن بر خلاف دوره‌های گذشته که تنها در یک شب برگزار می‌شد، این بار به منظور پاسداشت بزرگان موسیقی ایران محمد نوری، اولین و ثمین باغچه‌بان و عطا جنگوگ و حمایت از گروه‌های موسیقی جوان در چهار شب در تالار وحدت برگزار شد.

     در ایام برگزاری این جشن در سه شب نخست ارکستر کلاسیک ایران، ارکستر سمفونیک ویولت، ارکستر مجلسی آرس نوا و ارکستر آکادمیک تهران برنامه اجرا کردند.برپایی نمایشگاه موسیقی ساز و آواز در ۲۵ غرفه در فضای آزاد تالار وحدت نیز از دیگر برنامه‌های جشن خانه موسیقی در دوازدهمین دوره بود.

یک نهاد مدنی با یازده هزار عضو

    حمیدرضا نوربخش، مدیر عامل خانه موسیقی، در این مراسم گفت: خانه موسیقی یک نهاد مدنی در عرصه موسیقی است که تاکنون ۱۱ هزار نفراز اهالی موسیقی در سطوح مختلف به عضویت این نهاد در آمده‌اند.

او در بخش دیگر صحبت‌هایش از «بضاعت کم مالی» خانه موسیقی گفت و این‌که هدایای بخش موسیقی در مقایسه با سایر هنر‌ها از جمله سینما «کم‌ارزش» است. او این موضوع را به «عدم حمایت از موسیقی در کشور» مرتبط دانست.

خانه موسیقی در بیانیه دوازدهمین جشن این خانه، خواستار التزام به رعایت حقوق مولف و کپی رایت، جلوگیری از دخالت نهادهای غیر مرتبط در عرصه موسیقی و تغییر بیمه بازنشستگی هنرمندان این عرصه از کارگری به بیمه هنرمندان و حمایت از گروه‌های موسیقی جوان شد.

تقدیرها

کتاب‌های فرهنگ آهنگ سازی تالیف «علیرضا مشایخی» دربخش آموزش، «موسیقی عصر صفوی» تالیف حسین میثمی دربخش پژوهش به رتبه نخست دست یافتند.

در بخش ترجمه کتاب‌های «پژوهشی در زندگی و آثار عبدالقادر مراغی» با ترجمه توفیق سبحانی، بخش دوم از کتاب «استاتیذ الحان» با ترجمه سیروس جمالی به طور مشترک اول شدند.

انتشارات فرهنگستان هنر هم به عنوان ناشر برگزیده بخش کتاب معرفی شد.

نشر سروش برای انتشار آلبوم «باده نوشین» با آهنگ‌سازی هوشنگ فراهانی و صدای سالار عقیلی به عنوان بهترین ناشر شناخته شد.

در بخش بهترین خواننده در آلبوم موسیقی سنتی، وحید تاج برای آلبوم «خانه غریب» رتبه نخست را گرفت و سالار عقیلی به خاطر آلبوم «باده نوشین» مقام دوم این بخش را از آن خود کرد.

هیات داوران درب خش بهترین آهنگساز در آثار موسیقی سنتی و بهترین خواننده در بخش موسیقی کلاسیک هیچ کس را قابل این عناوین ندانست.

در بخش آهنگ‌سازی آلبوم‌های کلاسیک، فردین خلعتبری برای آلبوم «به خاطر سنگفرشی که مرا به تو می‌رساند» به عنوان نفر نخست برگزیده شد و علی قمصری برای آهنگ‌سازی آلبوم «بدرود بدرود» مقام دومو کارن همایون‌فر برای آلبوم «سرانجام» رتبه سوم را از آن خود کردند.

در بخش مسابقه دوازدهمین جشن خانه موسیقی، ۱۰۰ آلبوم موسیقی و ۱۳۰ کتاب شرکت کرده بودند و بین این آثار داوری شد.

در این مراسم گروه موسیقی «سارینه» متشکل از خوانندگان و نوازندگان نواحی ایران به سرپرستی پیمان بزرگ‌نیا برنامه اجرا کردند.

گروهی متشکل از وحید اسدالهی، کامبیز کنجه‌ای، بهداد بابایی و اردشیر کامکار نیز به همنوازی موسیقی سنتی پرداختند.

همچنین محمدرضا صادقی، از شاگردان محمد سریر و محمد نوری، قطعه‌ای را اجرا کردکه افشین یدالهی سروده و محمد سریر روی آن آهنگ‌سازی کرده بود.

یازدهمین دوره با تقدیر از احمد پژمان، سهراب محمدی و عبدالوهاب شهیدی

سال گذشته نیز در همین روزها یازدهمین جشن خانه موسیقی در تالار وحدت در سه بخش رقابتی کتاب، آلبوم موسیقی و جایزه مشکاتیان برگزار شده بود.

در آن مراسم از احمد پژمان، آهنگ‌ساز و مدرس موسیقی، سهراب محمدی، نوازنده موسیقی نواحی کرمانج و عبدالوهاب شهیدی، خواننده، تجلیل شد.

محمدرضا شجریان در سخنانی کوتاه از عبدالوهاب شهیدی تجلیل کرده و گفته بود: همین جا در مقابل استاد شهیدی سر تعظیم فرود می‌آوردم و دستشان را می‌بوسم.

      جناب افتخاری در یک گفت‌وگوی جنجالی ادعاهایی کرد که حقیقتاً تأسف‌برانگیز است و نشان می‌دهد او بیش از آنکه تالی‌تلویزیون هنرمندان شریف و بزرگی همانند تاج‌اصفهانی باشد،‌ نسخه بدل سیاستمدارانی است که بی‌کفایتی خود را پشت لفظ موهوم و انتزاعی «مردم» پنهان می‌کنند. البته چنین سیاستمدارانی باید هم چنین هنرمندانی را قدر بدانند و بر صدر بنشانند. درود بر آنکه گفت همه چیزمان باید به همه‌چیزمان بیاید.
  
 سیدعبدالجواد موسوی، - خبرآنلاین: اگر بخواهیم مصداقی برای استعدادهای تباه‌شده ارائه دهیم، علیرضا افتخاری یکی از آنهاست. مصداقی بارز و روشن.

    با نخستین کارهایش: «آتش دل» و «مهرورزان» امیدهایی را برانگیخت. برخی حتی به دلیل شباهتی که بین صدای افتخاری و زنده‌یاد تاج اصفهانی می‌دیدند، او را تالی‌تلویزیون استاد می‌دانستند و با قاطعیت می‌گفتند آینده آواز ایرانی از آن علیرضا افتخاری است. این امید و آرزو البته زود به ناامیدی و یأس بدل شد.
       جوان اصفهانی عجول بود. صبر و حوصله لازم را نداشت. نه می‌توانست صبوری پیشه کند و به شاگردی در محضر بزرگان ادامه دهد و نه آن اندازه پردل بود که قناعت ورزد تا روز و روزگار مقام و منزلت دنیوی‌اش را ارتقا بخشد. می‌خواست یک‌شبه ره صدساله بپیماید. پس خواند و خواند و خواند. چه چیز؟ تفاوت نمی‌کرد. با کدام آهنگساز؟ باز هم تفاوت نمی‌کرد. کار به جایی رسید که شعر و آهنگ کم آمد، بالاجبار به بازخوانی آهنگ‌های گذشته روی آورد، در حالی که هم آهنگساز زنده بود، هم شاعر و خواننده آن ترانه‌ها حی و حاضر. جوان اصفهانی که حالا پا به سن هم گذاشته بود، شده بود یکه‌تاز عرصه موسیقی. هم سنتی می‌خواند، هم پاپ، هم خال‌طوری. اما آنکه زمانی قرار بود شایسته‌ترین نماینده آواز مکتب اصفهان باشد و جانشینی برای تاج اصفهانی، جز تصنیف کسی از او نشنید.
    اگر هم گاه‌گداری چیزی به نام آواز زمزمه کرد، آنقدر ناخوش‌آهنگ بود که در خاطر هیچ‌کس نماند. با این همه هنوز هم بودند کسانی که جنس صدای او را دوست می‌داشتند و می‌گفتند مهم نیست افتخاری چه می‌خواند، مهم این است که با صدای خوش می‌خواند. می‌گفتند قرار نیست همه مثل محمدرضا شجریان اهل مراقبت و ریاضت و جدیت در عرصه موسیقی شوند، ما به خواننده پاپیولار هم نیاز داریم. می‌دانستیم این حرف‌ها توجیه ناموجه است اما ما هم دلمان می‌خواست خاطره خوش «آتش دل» و «راز و نیاز» همچنان باقی بماند. افتخاری اما به این مقدار هم بسنده نکرد. در هر محفل رسمی و غیررسمی حضور پیدا کرد. هرچه خواستند کرد و هرچه گفتند، خواند و به نام «هنرمند مردمی» شأن موسیقی را تا جایی که توانست پایین آورد. او حتی لب‌خوانی هم کرد.
     کاری که فقط شومن‌های شبه‌هنرمند در جُنگ‌های سبک تلویزیونی انجام می‌دهند. باز هم چندان تعجب نکردیم، او راهی را آغاز کرده بود که فرجامی جز این نداشت. با خودمان گفتیم به هر حال همین است دیگر. خودش راهش را انتخاب کرده، بنده‌خدا ادعایی که ندارد. اما متأسفانه آخرین ضربه نیز فرود آمد. جناب افتخاری در یک گفت‌وگوی جنجالی ادعاهایی کرد که حقیقتاً تأسف‌برانگیز است و نشان می‌دهد او بیش از آنکه تالی‌تلویزیون هنرمندان شریف و بزرگی همانند تاج‌اصفهانی باشد،‌ نسخه بدل سیاستمدارانی است که بی‌کفایتی خود را پشت لفظ موهوم و انتزاعی «مردم» پنهان می‌کنند. البته چنین سیاستمدارانی باید هم چنین هنرمندانی را قدر بدانند و بر صدر بنشانند. درود بر آنکه گفت همه چیزمان باید به همه‌چیزمان بیاید.
     وقتی سیاستت می‌شود پوپولیستی، سینمایت هم خواه‌ناخواه می‌شود «اخراجی‌ها» و موسیقی‌ات می‌شود جناب آقای افتخاری. بله، هنر موهبتی است خدادادی اما اگر قدر آن موهبت را ندانی و وهم برت دارد، می‌شوی مثل بی شمار مستعدانی که در این مملکت خوش درخشیدند ولی دولت‌شان دولت مستعجل بود. موهبت تنها کافی نیست که اگر کافی بود، امروز دیوان شاعری همانند انوری که در طبع روان و مضمون‌یابی و تکنیک شاعری ده‌ سر و گردن از خواجه شیراز بلندتر بود، می‌بایست بر طاقچه خانه‌های مردم این سرزمین جا خوش کند که نکرده است. چرا؟ من می‌دانم چرا اما بهتر است آقای افتخاری به این سؤال خوب فکر کند. خوب.

محمدرضا شجريان با «مرغ خوشخوان» و سهيل نفيسي با «چنگ و سرود» بازار موسيقي ايران را در نيمه اول سال 90 فتح كردند.

شش ماهه اول سال آلبوم‌هاي بسياري روانه بازار موسيقي شدند كه بعضي با ناكامي‌ و برخي ديگر با اقبال روبه‌رو شدند؛ تعدادي از ناشران موسيقي كشور ليست پرفروش‌ترين آلبوم‌هاي موسيقي خود را در اختيار خبرنگار بخش موسيقي خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، قرار دادند.

براساس اين گزارش بابك چمن‌آرا ـ مدير نشر بتهوون - آلبوم «مرغ خوشخوان» اثر استاد آواز ايران و «چنگ و سرود» اثر سهيل نفيسي را پر فروش آلبوم‌هاي اين انتشارات در نيمه اول سال 90 دانست.

او اضافه كرد:‌ البته نشر بتهوون در ژانرهاي ديگر نيز آلبوم‌هايي ارائه داده است كه با اقبال عمومي مواجه شده‌اند.

چمن‌آرا از «سرانجام» اثر كارن همايون‌فر (موسيقي فيلم) «مهماني طولاني غمناك» اثر احمدرضا احمدي (دكلمه) و «ياد باد» اثر سالار عقيلي (سي دي تصويري )به عنوان ساير آلبوم‌هاي پرفروش نام برد. نشر هرمس نيز از فروش فوق‌العاده‌اي آلبوم «چنگ و سرود» خبر داد.

فروشگاه مركزي شهر كتاب «مرغ خوشخوان» و «چنگ و سرود» را به عنوان پر مخاطب‌ترين آلبوم‌هايش بر شمرد كه در نيمه اول سال در اين فروشگاه عرضه شدند.

به گزارش ايسنا آلبوم‌هاي «جلوه‌ي گل» با صداي عليرضا قرباني و «ياد باد» با صداي سالار عقيلي در رتبه‌هاي بعدي فروش اين مركز قرار دارند.

مدير انتشارات ماهورهم «مردي كه لب نداشت» با صداي شاملو، قطعاتي از «استادان قديم ايران» اثر فرامرز پايور و آلبوم «ويولن استاد ابوالحسن صبا» را در ليست پر فروش‌ترين‌هاي خود را اعلام كرد.

توتونچيان – مدير انتشارات ققنوس – با بيان اين‌كه در شش ماهه اول سال بيشتر بر برگزاري كنسرت تمركز داشته است گفت: در نيمه اول سال يك آلبوم بي كلام منتشر كرديم كه انتظاري هم نداشتيم در رده پر فروش‌ترين‌ها قرارگيرد اما براي نيمه دوم سال برنامه‌هايي در دست داريم.

ساير فروشگاه‌هاي معتبر و كتابفروشي‌هاي شهر نيز معتقد بودند: با اين‌كه «مرغ خوشخوان» آخر شهريور ماه عرضه شد اما تكاني به بازار موسيقي داد واز روز اول انتشار، به طور مداوم مخاطبان خواهان خريداري اين آلبوم هستند و اين استقبال همچنان ادامه دارد.

«چنگ و سرود» سهيل نفيسي و «شوق‌نامه» اثر همايون شجريان و به اهتمام محمدرضا درويشي نيز جز آلبوم‌هايي هستند كه اين روزها مخاطبان براي خريداريشان زياد به فروشگاه‌هاي شهرمان سر مي‌زنند.

به گزارش ايسنا، «مرغ خوشخوان» اثرجديد استاد آواز ايران و گروه شهناز است كه از صبح 28 شهريور ماه توسط شركت فرهنگي و هنري دل آواز در سراسر ايران منتشر شده است.

اين اثر توسط مجيد درخشاني تنظيم شده و در دستگاه‌هاي شور و آواز ابوعطا بر اشعار مولانا، حافظ و باباطاهر است.

آلبوم «چنگ و سرود» اثر سهيل نفيسي نيز هفته آخر فروردين ماه از سوي انتشارات هرمس منتشر شد.

مجموعه سهيل نفيسي شامل قطعاتي همچون «ترانه» با شعري از احمد شاملو، «كوه بيداد» بهمن فرس، «لحظه‌ي ديدار» مهدي اخوان ثالث،« من و تو درخت و بارون» احمد شاملو، «سميرمي» احمد شاملو،«نداي آغاز» سهراب سپهري «يك پوست و يك استخوان» بهمن فرسي مي‌شود.

همچنين در اين آلبوم كه سومين كار نفيس محسوب مي‌شود پيتر سليماني‌پور، به عنوان نوازنده مهمان او را همراهي كرده است.

نفيسي اين آلبوم را درا دامه آلبوم «ري‌را» مي‌داند، كه بار ديگر در آن اشعاري از شاعران معاصر شنيده مي‌شود و همچون دو تجربه قبلي او بر اساس تجربه آوازي ساخته و گيتار به عنوان ساز اصلي در آلبوم با شعر همراه شده است.

کی از هنرمندان ما که صدای خوبی داشت و خوب می خواند و شهرت خوبی داشت، یک اشتباه اجتماعی کرد که به نظرم از سر سادگی و ندانم کاری اش بود، یک دفعه مردم او را کنار گذاشتند. پس این موسیقی نیست. این رفتار و کردار و گفتار است. به همین دلیل هنرمندان در رفتار و کردار و گفتار باید خیلی دقت کنند.

میهن: «سعی کردم اشتباه نکنم و با مردم باشم». استاد آواز ایران، برای حکومت نمی خواند زیرا بر این باور است که «موسیقی برای مردم است، باید انسانها را در اولویت قرار داد و موسیقی را برای آنها ارایه کرد». استاد محمد رضا شجریان به بخش فارسی “یورونیوز” می گوید: «مردم آدم را می شناسند، بعد رفتار و گفتار و کردار هم در اینجا خواهد آمد. یکی از هنرمندان ما که صدای خوبی داشت و خوب می خواند و شهرت خوبی داشت، یک اشتباه اجتماعی کرد که به نظرم از سر سادگی و ندانم کاری اش بود، یک دفعه مردم او را کنار گذاشتند. پس این موسیقی نیست. این رفتار و کردار و گفتار است. به همین دلیل هنرمندان در رفتار و کردار و گفتار باید خیلی دقت کنند».

    به گزارش جرس به نقل از یورونیوز، استاد شجریان تأکید می کند که: «من از اینکه وارد حزبی بشوم و فعالیت سیاسی کنم پرهیز دارم. من با مردم زندگی می کنم ولی در طول این سی سال طوری شده که سیاست را وارد می کنند، سیاست به تمام ارکان زندگی مردم ما تجاوز کرده. هرکاری بکنید به آن انگ سیاسی می زنند.  سیاست به همه ارکان مملکت ما نفوذ کرده و به همه جا تجاوز کرده، مثل یک سونامی همه جا را گرفته، هر کاری کنیم انگ سیاسی می زنند. حق نداریم حرف بزنیم، حق نداریم قضاوت کنیم، حق نداریم اعتراضی کنیم یا نظر دهیم. این را باید درمان کرد، یعنی سیاست باید به جای خود بازگردد و عقب نشینی کند تا شهر بتواند زندگی کند».

بخش هایی از گفتگوی یورونیوز با استادآواز ایران را می خوانید:

   یورونیوز: چند سال است که در ایران کنسرتی نداشته اید، با این حال طی سه سال اخیر دو بار در اروپا کنسرت برگزار کرده اید، چرا؟
    کنسرت هایی که من در ایران می گذارم بی سر و صدا نیست و سر و صدای زیادی دارد و دولتی ها از این موضوع خشنود نیستند، مخصوصا این اواخر در این دو سال که اتفاقاتی در مملکت من افتاده، بیشتر از همه فضاهای کنسرت صدمه دیده اند، چون می ترسند در فضای کنسرت کسی حرفی بزند یا کاری بکند و اتفاقی بیفتد. به همین دلیل در این دو سه سال و بویژه از سال ۸۸ شرایط مناسبی برای برگزاری کنسرت نیست چون باید مجوز بدهند ولی نمی دهند، به همین دلیل کنسرت هایم را در خارج از کشور برگزار می کنم.

 به همین علت بود که آلبوم آخرتان دیر مجوز گرفت؟

بله، پانزده، شانزده ماه بود که می خواستیم مجوز بگیریم ولی نمی دادند، ما هم ساکت بودیم و چیزی نمی گفتیم، می گفتیم ما هم نوارهایمان را در خارج از ایران تکثیر می کنیم. ولی اخیرا مجوز یکی از این نوارها را دادند. ما برنامه های زیادی داریم که در نوبت مجوز گرفتن هستند ولی فعلا فقط یکی از آنها مجوز گرفته است.

سالها محدودیت در ایران باعث شد که شما از صدا و سیمای ایران بخواهید که صدای شما را پخش نکند. چگونه با مردمی که به جز رادیو و تلویزیون وسیله ارتباطی دیگری ندارند ارتباط برقرار می کنید؟ آیا آنها از شنیدن صدای شما محروم شده اند؟
     بله، رادیو و تلویزیون فراگیرترین رسانه است و وقتی صدا از آنها پخش نشود ارتباط با مردم هم قطع می شود و من در طول این سی و دو سه سال ارتباطی با تلویزیون نداشته ام. اوایل، صدای من را پخش می کردند و من هم اعتراضاتی کردم. تصاویری روی صدای من می گذاشتند که اصلا ارتباطی با موضوع نداشت. من هم اعتراض کردم و گفتم دیگر به شما اجازه نمی دهم که صدای من را پخش کنید، چون آنها هیچ نقشی در تهیه این برنامه ها نداشتند و قاعدتا باید موقعی دست به این کار بزنند که نقشی داشته باشند یا تهیه کننده راضی باشد. من راضی نبودم و دیدگاههای اجتماعی ام با آنها هماهنگ نیست. این است که من هیچوقت دوست ندارم صدایم از آن رسانه پخش شود؛ تا اینکه در این یکی دو سال اخیر من با جدیت دنبال کار را گرفتم و از آنها شکایت کردم که دیگر صدای من را پخش نکنند. فقط من «ربنا» را اجازه دادم، که آن ربنا را برای مردم خوانده بودم، در این یکی دو سال، دیگر آن را هم پخش نمی کنند، خوب نکنید، به خودتان لطمه می زنید. چون ربنا برای مردم بوده و آنرا دوست دارند و خودشان دارند و گوش می کنند. فعلا اینطور است. چون من همراه نیستم با سیاست و حکومت و این چیزها، به همین دلیل خیلی دوست ندارند که من در صحنه باشم.

    شما تقریبا پنجاه سال است که تجربه موسیقی سنتی دارید، موسیقی سنتی ایران را چطور تعریف می کنید؟ اساس این موسیقی چیست؟

     ما چند نوع موسیقی داریم که یکی از آنها سنتی است و یک موسیقی کلاسیک اصیل داریم که همان موسیقی ردیفی ماست که به ما رسیده که می تواند به صورت سنت ارایه شود یا به صورت آزاد. من بخش آزاد را انتخاب کردم. در سنت روش ها و نوع ارایه کار خودم را گرفتار نکردم و دستم را باز گذاشتم و همیشه هم معتقد بودم که اصالت را نگه می داریم و سنت هایمان را که متعلق به پدرانمان و اجدادمان است را احترام می گذاریم. ولی می گذاریم برای خوشان باشد و ما سنت های خودمان را می سازیم و من به نسل بعد هم گفته ام که شما هم اگر دوست داشتید می توانید سنت های ما را بهم بریزید و سنت خودتان را داشته باشید. چون بشر باید با توجه به نیاز زندگی و نیاز روحی اش موسیقی را انتخاب کند. چون نیازها در طول این فراز و نشیب های زندگی و تاریخ متفاوت است، موسیقی هم فرق خواهد کرد. این از نظر اصالت و سنت.

    موسیقی ایران در مقایسه با سایر موسیقی ها مانند زبان است. مثل زبان فارسی، وقتی به شعر حافظ نگاه کنید می بینید که از همان کلمات استفاده کرده ولی دو واژه را کنار هم می گذارد و با معنای خاصی که ایجاد می کند زمین و زمان را به هم می دوزد.

    موسیقی ما هم همینطور است، مانند یک زبان. صرفا از بازی با نت ها استفاده نمی کنیم، یعنی اگر کسی با نت ها بازی کند، می گوییم بازی می کند و نمی داند چه می گوید. ولی عین یک زبان باید در آن واژه ها و جمله بندی درست به کار گرفته شود و کسانی که با این زبان آشنا می شوند می دانند که بهترین بخش این زبان در ردیف ما خلاصه شده، اما این ردیف به صورت خلاصه است، کل موسیقی ما نیست، مانند شعر حافظ و سعدی که نمونه های بهترین اند ولی فراوان می شود مانند آن شعر گفت و کتاب نوشت. موسیقی ما هم به همین شکل است. موسیقی ردیفی ما نمونه ای بسیار خوب است و زمانی که آنرا شناختید می توانید فراوان آهنگ سازی، بداهه نوازی و بداهه خوانی کنید و خلاقیت خود را نشان دهید.

غیرایرانی های زیادی به کنسرت های شما می آیند که حتی معنی اشعار شما را نمی دانند، جذابیت موسیقی اصیل ایرانی برای آنها چیست؟
    موسیقی یک زبان بین المللی است، فارغ از ادبیات و اگر قادر باشید این زبان را خوب بیان کنید، هرکسی با آن ارتباط برقرار می کند، بویژه کسانی که بیشتر موسیقی را می شناسند وقتی به موسیقی ایرانی می رسند شیفته می شوند.

     موسیقی ما از نظر پتانسیل، محتوا و وزن مخصوص، خیلی بالاست، ولی در طول این تاریخ که ما داشتیم، در طول این هزار و سیصد، چهار صد سال، به دلیل اینکه با ایرانیت ما و هنرهای ما ضدیت می شد، با موسیقی ما مبارزه شده، ولی مردم در شکل های مختلف موسیقی را حفظ کرده اند، از تعزیه تا روضه خوانی. ولی در صد سال اخیر موسیقی ما خودش را بیشتر در شکل موسیقیایی خودش، با ساز نشان می دهد. اگر با این موسیقی مبارزه نمی شد، این موسیقی به عنوان یک موسیقی جهانی شناخته شده بود. ولی اگر هنرمندان ما کار خود را درست انجام دهند، موسیقی ما این پتانسیل را خواهد داشت که نظرات را جلب کند و شنوندگان را راضی نگه دارد.

     از دوران مشروطه، موسیقی ایرانی بویژه در شکل تصنیف، با جنبش های اجتماعی درآمیخته، نگاه شما به اینگونه موسیقی چیست؟

    بهترین این موسیقی توسط عارف ارایه شده و عارف، خود هم شعر می گفت و هم موسیقی را می ساخت و می توان به عنوان بهترین نمونه آهنگسازی ما، آهنگ های عارف را معرفی کرد. مثل شعر حافظ و سعدی و مولانا، زیباترین شکل آهنگسازی ماست. و چون در زمان مشروطیت بود و فضای آن زمان فضای سیاسی و آزادی خواهی بود، او هم چون همراه مردم بود، آهنگ ها را از دل مردم می ساخت و خواننده ها و نوازنده ها آنها را ارایه می کردند و تاثیر مهمی در روحیه مردم داشت. چون موسیقی بازتاب درون جامعه است، موسیقی برخاسته از فضای جغرافیایی یک منطقه است. در یک فضای جغرافیایی، مردم دارای یک فرهنگ خاصی هستند و نیازهای خاصی دارند، موسیقی برخاسته از درون هر ملتی است و به همین دلیل خواسته های خود را از طریق موسیقی بیان می کند. وقتی خوشحال است، موسیقی، موسیقی شاد خواهد بود و وقتی ناراحت، موسیقی غمگین. وقتی شکست می خورد یک موسیقی دارد و وقتی پیروز می شود یک موسیقی دیگر.

    موسیقی با شرایط روحی جامعه تغییر شکل می دهد. در تمام دنیا این موسیقی هست که در شرایط مختلف و مطابق با نیازها خودش را ظاهر می کند.

    شما قبل از انقلاب و اوایل انقلاب این موسیقی را با چاوش ها ادامه دادید. چاوش ها چطور بودند؟
    چاوش ها آهنگ هایی بودند که لطفی، مشکاتیان، علیزاده و دیگران می ساختند و فضا، فضای سیاسی بود، که البته من خیلی روحیه سیاسی ندارم، روحیه مردمی وهنری دارم، ولی روحیه سیاسی ندارم. سعی می کنم تا جایی که می شود خودم را از سیاست کنار بکشم و یک هنرمند باشم و برای روحیه مردم خودم را نگه دارم. ولی در آن زمان شرایط ایجاب می کرد و از من می خواستند که همراه باشم و این سرودها را خواندم، البته پشیمان هم نیستم شرایط آن موقع این بود.

بعد از انتخابات هم همینطور؟
   بعد از انتخابات هم دوباره خواندم و خودم ساختم. بعد از نزدیک به شصت و هشت سال سن، در آن زمان، شرایطی در جامعه ام دیدم که گفتم: “تفنگت را زمین بگذار.”

شما معمولا شعرهای کارهای خودتان را شخصا انتخاب می کنید و حساسیت زیادی هم در این مورد دارید. چه معیارهایی برای انتخاب شعر دارید؟

   معیارها مطابق با نیازها و دیدگاههای اجتماعی، متفاوت است. گاهی اوقات هم دیدگاههای سیاسی دخیل هستند. دیدگاه سیاسی یک هنرمند با فعالیت سیاسی فرق می کند. من از اینکه وارد حزبی بشوم و فعالیت سیاسی کنم پرهیز دارم. من با مردم زندگی می کنم ولی در طول این سی سال طوری شده که سیاست را وارد می کنند، سیاست به تمام ارکان زندگی مردم ما تجاوز کرده. هرکاری بکنید به آن انگ سیاسی می زنند. مثلا نانوا می گوید آرد گران است می گویند تو داری حرف سیاسی می زنی. سیاست به همه ارکان مملکت ما نفوذ کرده و به همه جا تجاوز کرده، مثل یک سونامی همه جا را گرفته، هر کاری کنیم انگ سیاسی می زنند. حق نداریم حرف بزنیم، حق نداریم قضاوت کنیم، حق نداریم اعتراضی کنیم یا نظر دهیم. این را باید درمان کرد، یعنی سیاست باید به جای خود بازگردد و عقب نشینی کند تا شهر بتواند زندگی کند.

در چند سال اخیر شاهد فعالیت های متفاوتی از شما در عرصه موسیقی بوده ایم و آن ابداع سازهای تاره بود، چه کمبودهایی را حس کردید که شما را به این سمت سوق داد؟

   در نقاشی هرچه رنگ های بیشتری در دسترس داشته باشیم به واقعیت بیشتر نزدیک می شویم. چهار رنگ اصلی بیشتر نداریم، اما هزاران رنگ در لابلای اینها وجود دارند. مانند موسیقی، هرچه رنگ های صدا را بیشتر داشته باشیم، سلیقه های بیشتری را می توانیم راضی کنیم.

   در گروه نوازی ها و تجربه هایم متوجه شدم که موسیقی ما چیزهایی در لابلای سازهای اصیل کم دارد و هیچ سازسازی، دست به این کار نمی زند و احساس کردم که خودم باید دست به کار شوم. سالها تحقیق کردم و شروع به سازسازی کردم و بیشتر سازهای بم یعنی باس و دورباس را ساختم. چون سالها در موسیقی ما نبود و رنگ هایی از صدا در لابلای موسیقی آورده ام.

    من دو خانواده ساز کششی پوستی درست کرده ام که صدا به جای اینکه از چوب بیاید از پوست می آید مثل خانواده ویولون. خانواده شهر آشوب و خانواده صراحی که اینها در گروه شهناز استفاده می شود. سازها را در اختیار هنرمندان جوان قرار می دهم.

این کارها ذوق هنرمندان ما را شکوفا می کند. دست به این کار شدم که فضای صدا را در موسیقی باز کنم و بگویم که سنت گرایی نکنید، حرمت سنت را نگه دارید ولی خودتان کاری بکنید، چه از نظر ساز و چه از لحاظ نوع موسیقی. و اغلب هم خوششان آمده. آخرین سازی که ساختم و دو شب قبل از کارگاه بیرون آمد، دل و دل است و صدایی بین کمانچه و ویولون دارد.

خیلی ها استعداد موسیقی دارند ولی این امکان را ندارند که در کنار اساتید بزرگ این هنر را فرا بگیرند. آیا شما به تاسیس یک آکادمی موسیقی با همکاری سایر اساتید موسیقی ایران فکر کرده اید؟
چند بار این فکر به ذهنم خطور کرده ولی شرایط برای ایجاد آکادمی مهیا نیست چون تصمیم گیرندگان مملکت این فضا را دوست ندارند. حتی در دانشگاه که رشته هنر دنبال می شود خیلی دوست ندارند که این مساله خودش را در جامعه نشان دهد و می ترسند کار دست کسی دهد، ترس بی جهت. از این جهت این فکر را نمی توانیم عملی کنیم ولی دلمان می خواهد این کار را بکنیم.

به طور خیلی خصوصی چند هنرجو دارم که در سطح خیلی حرفه ای کار می کنند. سی و چند خانم و سی و چند آقا. خانم ها خوب ظاهر شده اند. سالها کار کرده بودند و دیدم که راه به جایی نمی برند و من باید آنها را راهنمایی کنم و هنر خوانندگی را یاد دهم که از صدا چطور استفاده کنند و اشکالات را بر طرف کنم. خوشبختانه استعداد دارند. آنها به دفتر من می آیند و به همه به صورت افتخاری آموزش داده ام و هیچوقت از این راه درآمدی برای خودم قائل نبودم، برای اینکه این هنر باقی بماند، مخصوصا آواز و غزل زنده بمانند. چون اگر آواز ما فراموش شود، غزل ما هم در کتابخانه هاست و در جامعه نخواهد آمد. غزل و شعر موقعی در جامعه می آید که با موسیقی همراه باشد و بهترین موسیقی، آواز است. آواز مفاهیم شعری را خوب بیان می کند. در تصنیف سازی مفاهیم شعری دستکاری می شوند.

بیش از سی سال است که صدای زن، آوای نیمی از جامعه در موسیقی ایران حضور ندارد. هزینه این حذف برای موسیقی و جامعه ایران چیست؟
 این هزینه خیلی بالاست. درست بخشی از موسیقی ما نیست. بخشی از صدای موسیقی ما نیست. مانند این ساز که چهار سیم دارد و سیم اول را برداریم. این صدا را می خواهیم، این صدای زن است.

شما یکی از محبوب ترین هنرمندان تاریخ معاصر ایران هستید و صدای شما صدای مردم ایران نام گرفته، آیا موسیقی تنها علت این محبوبیت است؟
موسیقی باعث آشنایی است، اما تنها علت نیست. توسط موسیقی با مردم ارتباط برقرار می شود و مردم آدم را می شناسند، بعد رفتار و گفتار و کردار هم در اینجا خواهد آمد.

یکی از هنرمندان ما که صدای خوبی داشت و خوب می خواند و شهرت خوبی داشت، یک اشتباه اجتماعی کرد که به نظرم از سر سادگی و ندانم کاری اش بود، یک دفعه مردم او را کنار گذاشتند. پس این موسیقی نیست. این رفتار و کردار و گفتار است. به همین دلیل هنرمندان در رفتار و کردار و گفتار باید خیلی دقت کنند. جامعه آگاه است، وجدان جامعه بیدار است، جامعه مو را از ماست می کشد. کوچکترین اشتباهی زیر پروژکتور جامعه قرار می گیرد. نمی توانید اشتباه کنید. جامعه کوچکترین اشتباه و ریاکاری را بزرگ می کند و دروغ گویی و اشتباه را نشان می دهد. من سعی کردم اشتباه نکنم و با مردم باشم، چون موسیقی را برای مردم ارایه می کنم، نه برای وزیر و برای وکیل و برای رییس جمهور، آنها هم اگر جزء مردم باشند گوش می کنند. ولی موسیقی برای مردم است، برای انسانها. باید انسانها را در اولویت قرار داد و موسیقی را برای آنها ارایه کرد. موسیقی برای انسانیت است.

علیرضا افتخاری : هیچ وقت شاگرد شجریان نبوده ام !!

      خواننده دربار با اشاره به این که یکسری بازی‌ها، شأن موسیقی را پایین آورده، از هنرمندان فعال این حوزه خواست فضای دوستانه‌ در موسیقی کشور ایجاد کنند!!

    مرغ خوشخوان  ساخته استاد محمدرضا شجریان و تنظیم مجید درخشانی در دستگاه شور و آواز ابوعطا بر اشعار مولانا، حافظ و بابا طاهر است و آوازهای آن مربوط به اجرای کنسرت سال ۱۳۸۷ در تالار کشور تهران بوده و اجرای ارکستری به صورت گروهی در شرکت دل‌آواز ضبط شده است.

     آلبوم مرغ خوشخوان پس از مدت‌ها معطلی از وزارت ارشاد مجوز گرفت. معطلی این آلبوم در اداره کل موسیقی وزارت ارشاد  آنقدر به طول انجامید که مدیر برنامه‌های محمدرضا شجریان در فروردین ماه به این معطلی واکنش نشان داد و اعلام کرد از این پس آلبوم‌های استاد شجریان در خارج از کشور منتشر می‌شوند.پس از آن وزارت ارشاد در یک عقب نشینی آشکار به این آلبوم مجوز داد و خشم انحصارگران را برانگیخت . یک ماه و نیم قبل هم که خبر اخذ مجوز «مرغ خوشخوان» منتشر شد، خبرگزاری فارس ضمن اعتراض شدید به این صدور مجوز و توهین به شجریان، ادعا کرده بود که وی این تصنیف را پس از انتخابات و در طعنه به جمهوری اسلامی خوانده است.

   در هر حال در آستانه اول مهر ماه ، زاد روز غرور آفرین استاد بزرگ موسیقی ایران زمین ، خبر مسرت بخش انتشار این آلبوم موجی از خوشحالی در میان دوستداران موسیقی ایرانی برانگیخت .

     درپی اقبال بخش های از جامعه به شبکه های موسیقی ماهواره ای، مجوز شبكه موسیقی «ایرانیان» از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تصویب شد.

    به گزارش برنا،  مجوز آغاز به كار شبكه موسیقی «ایرانیان» از سوی وزارت ارشاد، به تصویب نهایی رسید.

   گزارش مزبور می افزاید: «این شبكه كه به طور كامل از سوی بخش خصوصی اداره خواهد شد قرار است ویترینی برای ارائه آثار مجاز خواننده های داخلی شود تا هنرمندان داخل كشور بالاخره به آرزوی چندین و چند ساله شان برسند و بتوانند از شبكه ای رسمی و مجاز آثارشان را به مخاطبان داخلی و خارجی معرفی كنند.»

 «ایرانیان» با وجود كسب مجوز نهایی از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در مرحله پیش تولید برنامه هایش قرار دارد و پیش بینی می شود تا سه ماه آینده بصورت رسمی آغاز به كار كند.

پیش از این نیز شبكه هایی در این زمینه وارد گود رقابت شده بودند كه بعدتر از سوی دفتر موسیقی وزارت ارشاد غیر مجاز اعلام شدند .